Ben halkım ey
Feleğin sillesini çok yemişim.
Kalem vermemişler elime
Diyeceklerimi türkülerle demişim.
Şadan Bey, ayaklı kütüphane gibi maşallah. Hafızası yerinde. Geçmişte ne olupbittiyse anımsıyor. Türkiye’de ayak basmadığı yer kalmamış. Hoş sohbet, donanımlı ve kültürlü biri. Söyleşi sırasında yaptığı birçok espriyle bizleri bol bol güldürdü. Ömrü uzun olsun.
Turgay Mutlu: Şadan Bey, hangi tarihte ve nerede doğdunuz?
Şadan Gökovalı: 15 Mart 1939 Tarihinde Gökova’da doğdum.
T.M: Ailenizin bir lakabı var mıdır? Nedir?
Ş.G: Muhtarlar Sülalesi diye biliniriz. Muhtar Memed’in oğluyum.
T.M: Okul öncesi mahalle arkadaşlarınızla ne tür oyunlar oynardınız?
Ş.G: Saklambaç, Çelik çomak, Bottu, Cicoz, Uzun Eşek, Yakar Top, Ay Alaylar Bulaylar ve Evcilik oynardık.
T.M: İlkokulu hangi okulda okudunuz? Öğretmeniniz kimdi?
Ş.G: ilkokulu 3’e kadar Gökova’da, 4—5’i Ula’da okudum. Hamdi Yaraş Bey Öğretmenimdi. Çok beğendiğim bir öğretmenimdi.
T.M: Ortaokulu nerede okudunuz? Hatırladığınız Öğretmenleriniz ve arkadaşlarınız kimlerdi?
Ş.G: Ortaokulu Muğla’da okudum. Erman Şahin, Zühal Özbek, Serpin Bolu, Serpil Gölcüklü, Günay Toprakçı, Turgut Şeker, Orhan Besi, Gültekin Palabıyık, Sedat Ercan, Hayri Yangılı, Güner Bozkurt, Mehmet Altınsoy, Kamil Kırmızı ve İsmet Aslum arkadaşlarımdı. Erkeklerde en yakışıklı Erman’dı. Kızlarda en güzel Zühal’di. Herkes Zühal’e aşıktı. Bende aşıktım. Onun numarası 101, benim numaram 114’dü. En çok sevdiğim öğretmen, İngilizce Öğretmeni Türkan Danışman Hanımdı. Edebiyat Öğretmenim, Suzan Sungurlu Hanımdı. Bir ara Diyarbakırlı bekar, genç ve güzel Meral Yanmaz Hanım, İngilizce derslerimize girdi. Bizleri bazen evine çağırarak likör ikram ederdi. Hikmet Dizdaroğlu, Müdürümüzdü.
T.M: Liseyi nerede okudunuz? Paylaşmak istediğiniz anılarınız nedir?
Ş.G: Muğla’da Lise yok. Aydın’a gittim. Otobüs bir gün gider, ertesi günü dönerdi. Eski Gökbel yolundan giderdik. Arabalar yolda su kaynatırdı. Kayırlı’yı geçince Çakıcı Kahvesi vardı, orada araba mola verirdi. Otobüs Aydın’da Muğla Oteli önünden kalkardı. Babam askere giderken Muğla’dan Aydın’a 4 günde gidermiş. Aydın Ticaret Lisesinde okudum. Ortaokuldaki İngilizce ve Türkçe Öğretmenlerim, burada da Öğretmenim oldular. Beni görünce hemen tanıdılar. Şiire olan ilgim ve sevgim orada başladı. 1956 yılında beni şiir yarışmasına gönderdiler. Zeki Ömer Defne’nin ‘’ Kıyıdaki Tekne’’ adlı şiiriyle Aydın birincisi oldum. Aynı yıl, daktilo yarışması oldu. Orada da şampiyon oldum. Halen daha daktiloyu müsvedde olarak kullanırım. Ama bilgisayara düzelterek geçerim. Lisede duvar gazetesi çıkarırdım. Lisede okurken İngilizce dersi veriyordum. Üst sınıf öğrencileri ve hukukta okuyanları bile ders veriyordum.32 öğrencim vardı. Saati 50 kuruştan ders verirdim. O dönemde para kazanmayı öğrendim.
T.M: Üniversiteyi nerede okudunuz? Paylaşmak istediğiniz anılarınız var mı?
Ş.G: Liseden sonra tüm arkadaşlarım, İzmir’e Üniversiteye gittiler. Babam Muhtar Memed, “üzülme malımı mülkümü satar seni yine okuturum” dedi. Gidip İzmir’e yurt bulamadım. Eczacı Etem Serim, benim velimdi. Yardımcı oldu ve yurda yerleştim. İzmir Ticari İlimler Akademisini (İTİA) okudum. Oyun bilmem, kahveye gitmem. Ege Ekspres Gazetesi’nde iş buldum. Ekonomi ve Turizm Muhabirliği yaptım. 15 gün sonra İzmir’de Halikarnas Balıkçısıyla tanıştım. Ve “ders yılı sonunda Gökova’ya döneceğim” dedim. Nihat Kürşad, “kal” dedi. “Sen gazeteci olacaksın” dedi. 110 liralık yurt paramı da gazete verdi. 1.2. 1959 tarihinde profesyonel olarak sözleşme imzaladım. 2009 yılında Altın Yılını kutladık. 1965 yılında “Yılın Gazetecisi” seçildim. Aynı yıl, profesyonel Turist Rehberi oldum.1967 Yılında Datça, 1968 yılında Efes, 1971 yılında Fethiye, 1978’de Bergama’yı anlatan en iyi yazar seçildim. 20 Şubat 1966 tarihinde Turgut Özakman’ın yönettiği yapımcılık kursunu birinci olarak bitirdim. 1973 yılında TRT adına Amerika’ya gittim. Orada Üniversite üstü yayıncılık seminerine katıldım. TRT’de İzmir Eğitim Kültür Yayınları Müdürü oldum. Gazetecilik, araştırma ve turizm alanlarında birçok birincilik aldım. 1975 yılında Türk Dil Kurumu’nun “Dil Ödülünü” aldım.
T.M: Şimdiye kadar kaç kitap yazdınız? Kaç Ödül aldınız?
Ş.G: Evde o kadar çok plaket var ki eve gelen yardımcı kadın, “Abi bunları da mı satıyor” demiş. Devam edeyim. 1971 yılından itibaren Turistik kitaplarım yayınlanmaya başladı. 1968 Yedi Bilge, Yedi Harika, Yedi Kilise, Yedi Uyuyanlar tek kitap halinde yayınlandı. Bilimsel yayın ödülünü aldı. Yarışmalarda 5 Altın Kalem, 2 altın Saat, 3 tane Altın Daktilo Ödülü aldı. Bir gün eve hırsız girdi. Akıllı hırsız diye basında haber çıktı. Her biri 4—5 dilde yayınlanmış 30 ‘u aşkın eserim vardır. Ayrıca bir o kadar Halikarnas Balıkçısı’nın kitaplarını hazırladım. Öğrenmenin en güzel yolu, öğretmektir. Öğrenmeyi sevdim. Türkiye’de görmediğim, gitmediğim ve anlatmadığım il yok. Atatürk diyor ki; ‘’ Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür.’’ Bence Muğla’nın temeli de kültürdür. Kültür, her şey unutulduktan sonra akılda kalan şeydir. Ve ben bu kültürü öğrenip öğretmeye çalıştım. Muğla ve Menteşe Belediyesi’ne 10’u aşkın Kültür Yayını olarak kitap yaptım.
T.M: Askerliği nerede ve ne zaman yaptınız? Askerlikten sonra nerede çalıştınız?
Ş.G: Ankara'da yaptım. Askerliğimi, o dönemin Belediye Başkanı Osman Kibar sayesinde torpil yaptırarak bir yıl öne aldırdım. 1962 Yılında askerden önce Gazete Cemiyetine temsilen Hacca gittim. Dil bildiğim için gönderdiler. Günlerce gazetede Hac farzının yasaklanması için yazılar yazdım. Tepkiler geldi ama ben yine de yazdım. 1 Eylül 1962’de Muhabirim diye beni Muhabere Okuluna 59. Dönem Mamak’a gönderdiler. 31 Ekim 1964’de askerliğimi bitirdim. 25 Ay askerlik yaptım. 1975 Yılında Yüksek Lisans yaptım. 1979 Üniversitede Öğretim üyesi ve 2002 de Profesör oldum.
T.M: Politikayla uğraştınız mı? Teklif geldi mi?
Ş.G: Politikayı çok önerdiler. Babam CHP’li olduğu için CHP’den, Gazetem Demokrat olduğu için Adalet Partisi’nden teklif geldi. Ama ben kabul etmedim.
T.M: Çocuklarınız var mı?
Ş.G: İlk evliliğimden Can adında oğlum oldu. Şimdi Can, babamın evinde oturuyor. İkinci evliliğimden kızım Ekin, Gökova’da oturuyor. Toprak çekiyor işte. İkisi de burada.
T.M: Kısaca günlük yaşamınızdan bahseder misiniz?
Ş.G: Benim işim okumak ve yazmak olduğu için zamanım böyle geçiyor. Yıllarca Hoca Rehberlik yaptım. Mustafa Balbay, Yılmaz Özdil, Hakan Kara, Türey Köse, Atilla Sertel ve şimdi Türkiye Rehberler Başkanı olan Zeki Apalı benim öğrencimdir. Son zamanlarda Atatürk ve İzmir, Kadifekale, Halikarnas Balıkçısı ve Masalsı Türkiye gibi kitaplar yazdım. Gökova’da bir caddeye, Akyaka’da bir sokağa ve Muğla’da 3043 kişilik bir açık tiyatroya adım verildi.
T.M: Hangi tür kitapları okumayı seversiniz? Severek okuduğunuz birkaç kitap adı verir misiniz?
Ş.G: Okuyanı mutlu eden her türlü kitabı severim. Dünya Edebiyatından sevdiğim 10 kitap; Gılgamış, ilyada, Tevrat, Kuran, Nutuk, Abderalılar, Dede Korkut, Atlılar, Yaradılış ve Türeyiş ,Mavi Sürgün’dür. Okuyunuz, tavsiyemdir.
T.M: Şadan Gökovalı kimdir? Kendinizi nasıl tanımlarsınız?
Ş.G: Ben, uzak taşranın cahil delikanlısı, güzeli seven güzel canlısı, sevmeyi severim. Meraklıyım. Hatta bazı insanlar nasıl meraksız olur onu da merak ederim. Ağacın kökü toprak, insanın kökü ekmek. Ben, Gökova’ nın toprağından oldum, gün gelecek yine Gökova’nın toprağı olacağım. Önceleri Muğla’yı söylence sanıyordum. Araştırınca , söylencenin Muğla olduğunu gördüm. Balıkçı Babanın dediği gibi “Napoli’yi gör de öl der. Bu da söz mü a canım Gökova’yı gör de yaşa” demiş. Elimde olmadan Gökova’da doğmuşum. Elimde olsa yine Gökova’da doğmak isterim. Mezar taşıma şunu yazın emi; İki şeyi severdi rahmetli. Yaşama bir, bir de Muğla’yı.
T.M: Halikarnas Balıkçısı ve Azra Erhat ile nasıl tanıştınız? Her ikisinin de manevi evladı olarak sizi tanıyoruz. Anılarınızı anlatır mısınız?
Ş.G: Halikarnas Balıkçısı ve Azra Erhat beni manevi evlat olarak seçtiler. 1958 Yılında gazetede işe başladıktan 15 gün sonra yolda bir adam gördüm. Ayaküstü tanıştık. Köşede üçgen bir kahve var. Merhaba ben Şadan. Senin Covan’dan (Gökova) Şadan’ım dedim. A öyle mi gel tanışalım dedi. 232 Sokak No: 9 kat: 3 Merhaba Apartmanında oturuyordu. Girerdi evine masada oturur İngilizce yazar, yerde yatar Almanca yazar. Odanın değişik yerlerinde çalışırdı. Devamlı üretirdi. Dinlenmek bilmezdi. “İnsan hep dinlenseydi , dinlenmekten de yorulur” derdi.
Azra Hanımla Balıkçı sayesinde tanıştık. Her ikisi mektuplaşırdı. Mektuplarının yazısı küçük olduğu için okuyamazdı, ben okurdum. Bu mektuplardan 10 tane kitap çıkar. Azra Hanım hiç doğum yapmamıştı. Ben ona Ana derdim. Balıkçı da Türk gözü vardı. Gün ışığında bile gökte yıldız gören göz. Hep dost kaldık. Ruhları şad olsun.
T.M: Ne diye hitap ederdiniz?
Ş.G: Bende Balıkçı diye hitap ederdim.
T.M: Halikarnas Balıkçısı’nın Mavi Sürgün adlı kitabında İlçemiz Yatağan’ın adı geçiyor. Yatağan ismini Cevat Şakir’in verdiği doğru mu?
Ş.G: Bu doğru. Balıkçı’nın teknesinin adı, Yatağan’dı. Kitapta anlatıldığı gibidir bu olay. Merak edenler bu kitabı alıp okusunlar. Yatağan’ın eski adı Ahi Köy’dür. O dönem 1944’lü yıllarda Ahiköy , bir nahiye olup, adını arkasına yasladığı Yatağan Dağı’ndan da aldığını söylerler.
T.M: Atatürk ve Cumhuriyet hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?
Ş.G: Atatürk, İtalyan Pietro Canonica’yı Ülkemize çağırdı. Pietro, Taksim anıtını ve İzmir’ deki Atatürk Anıtını yaptı. İtalya’dan getirilen pembe andezit taşıyla yapıldı. Taşın tanesi 1 Altın. Balıkçı, o dönemin Valisi Recai Güreli’ye ‘’ Bodrum’da aynı taştan var’’ diyor. Heykeli, Nusret Suman 1937 yılında Bodrum’dan gelen andezit taşıyla yapıyor. Mandalarla taşı Gökova’dan Muğla’ya taşıyorlar. Cevat Bey dinamit, keski, çapa ve kürek veriyor. Taş dinamitle patlatılırken, balıkçılarda aynı anda denizde dinamitle balık avlıyorlar. Camcılar çok para kazandıkları içinde rakı ziyafeti çekiyorlarmış dinamit atan işçileri.
T.M: Yeni bir kitap çalışmanız var mı?
Ş.G: Uygarlığın Özeti Bergama kitabı çalışmam var.
T.M: Kitap yazarken esinlendiğiniz kaynaklar nelerdir?
Ş.G: Dünya ve doğadan beslendim. Bildiklerim ve bilmediklerimi ben anlatırken ve yazarken öğrenirim.
T.M: İzmir’içe tanımını biraz açar mısınız?
Ş.G: Antik çağda iki varlık, erkektir. Doğa ve nehir. İki varlık dişidir. Ova ve şehir. İzmir’içe (Kraliçe’dir) 190 metre yükseklikteki Kadifekale’den İzmir’içe çok güzel görünür.
T.M: Masalsı Türkiye adlı eserinizden bahseder misiniz?
Ş.G: Akyaka’da otururken bir el omzuma dokundu. Hidiv Prensesi’nin eliydi, bu el. ‘’Masalsı Türkiye adını koy’’ dedi. Ben Hidiv Prensesini Akyaka’dan aldım ve bütün Türkiye’yi gezdirdim. O, Hititler zamanını anlattı. Ben, bugünü anlattım. Anladık ki Türkiye’de yer adları o dönemden kalmaydı. Tüm ülkeyi dolaştıktan sonra yine buraya geldik ve bitirdik.
T.M: Günümüzde Edebiyat ne durumda?
Ş.G: Balıkçı diyordu ki ‘’ bize Nobel vermezler. Sırf Müslüman olduğumuz için değil, Türkiye’nin geri vitesi yok. Türkiye’nin zengin Lirizmini başka dile çevirmek zor. Paçam tutuştu, Bal tutan parmağını yalar İngilizceye çeviremezsin.’’
Türkçe Evrensel boyuta geldi. Başka dilleri bilen daha kolay anlaşılıyor. Nazım, Balıkçı, Ataol Behramoğlu, Orhan Pamuk, Bedri Rahmi ve Cemal Süreyya dünya kültürüne vakıf oldukları için dünyaca tanınıyorlar. Ben şairi değil, şiiri severim. Bütün has şairler, benim özel şairim. Şimdi çok şair var. Her iki Türk’ten üçü şair. Bu açıdan baktığımda her iki Türk’ten üç şair. Yine bu açıdan baktığınız da Ataol Behramoğlu, Sunay Akın, Berrin Taşhan, Hilmi Yavuz, Gülten Akın gibi şairler daha evrensel şiirler yazıyorlar.
T.M: Genç yazarlara ne tavsiye edersiniz?
Ş.G: Bilgisayarda 5 kitap yazsınlar. Sonra yırtıp atsınlar. Ve yeniden yazmaya başlasınlar. Kendi dallarıyla ilgili 1000 kitap okumazlarsa 1 kitap yazmasınlar.
T.M: Şadan Bey sizinle tanışıp söyleşi yaptığım için çok teşekkür ederim. Ayrıca eşiniz Tülay Hanımı, bizleri burada ağırladığı için teşekkür ederiz. Son olarak okurlarıma ne söylemek istersiniz?
Ş.G: Okur olmasa yazmak, karanlıkta göz kırpmaya benzer. Okur varsa yazar var. İnsanların boş vakitleri okumak değil, okumaktan başka işler yapmalı. Yarınlarımızın iyi olması dileğiyle tüm okurlarına sevgi ve selamlarımı sunuyorum. Ayrıca buraya geldiğiniz için ve bu güzel söyleşi için teşekkür ederim. Hoşça kalınız.
Dağlar kanatlıydı eskiden
Canları istedikleri zaman
Vurup kanatlarını kalkar
Diledikleri yere konardı
Dağların bu kalkıp konması
Toprak Ananın canını yakıyor, acıtıyordu
Sonunda Tanrı acıdı da toprağa
Dağların kanatlarını kesti.
Bu kesilen kanatlar bulut oldu. O yüzdendir bulutların Hep dağlara dağlara koşması.
