Steinbeck'in “İnci” romanını okuduğum ortaokul yıllarında incinin nasıl oluştuğunu bilmiyordum. Beni o romanda ilgilendiren Meksikalı inci avcısı yoksul Kino'nun dünyanın en büyük incisini bulmasıyla yaşadığı sorunlar, hatta felaketlerdi. Paragözleri sevmemem o romanları okuya okuya oluşmuş bir değer olmalı.
Yıllar sonra incinin oluşumunu ve uzak doğudaki inci çiftliklerini öğrendim. İnci, istiridyenin tenine batan kum acısından kurtulma çabasının ürünüydü. İnci çiftlikleri de yoksul işçilerin çok zor koşullarda çalıştığı yerler. Belki de bu yüzden inci, benim için hep acının sembolü oldu. Deniz dibinde dolaşırken midyeleri, istiridyeleri, yengeçleri, karavidaları, pinaları dakikalarca izleyişim de budan olmalı. Kabuk, onların tek savunma silahı. Tehlike karşısında yapabildikleri en iyi şey kabuklarına, yani evlerine sığınmak.
Geçen cuma günü ( 23 Aralık 2011) Bodrum Deniz Müzesinde Sayın Hasan Güleşçi'nin armağanı deniz kabukları koleksiyonu sergilenmeye başladı. Aynı gün Muğla Üniversitesince bu yıl dördüncüsü düzenlenen “Dünya Dili Türkçe Sempozyumu”nda bir bildiri sunduğumdan açılışta bulunamadım. Ancak pazar eşim ve torunumla günü soluğu müzede aldık. Hemen belirtelim, Bodrum Deniz Müzesi, bu koleksiyonla değerine değer katmış.
Hasan Güleşçi, koleksiyonculuk için “Hobi dediğiniz olay, bir koleksiyonu bir defada satın alarak yapılacak iş değildir. Hangi koleksiyonu yaparsanız yapın, ona genç yaşta başlamak, ömür denilen süreçte adım adım geliştirip zenginleştirmek lazımdır. Bu surecin her aşamasında koleksiyonunuza odaklandığınızda günlük stresinizden uzaklaşıp ruhunuzun ve beyninizin dinlendiğini, gençleştiğinizi hissedersiniz.” diyor.
Bu sözler bana geçen ay Herodot 3. Yaş Akademisi Derneği'nin konuğu olarak Bozcaada'dan kalkıp gelen Hakan Gürüney'in sözlerini anımsattı.
Gürüney, Bozcaada'da hayranlıkla gezdiğimiz yerel tarih müzesinin kurucusuydu. O gün O gün bize İstanbul'da işi yolunda bir mühendisken böyle bir işe nasıl soyunduğunu şöyle anlatmıştı:
“Dalış meraklısıydım. 1988- 1991 arasında 220 değerli deniz kabuğu toplamıştım. O günlerde topladığım kabuklardan birisinin, sadece beş örneği bulunan 'Trivia Spongicola Monterasato' kabuğu olduğunu öğrenmiştim. Daha sonra bu deniz kabuğunun başka türlerinin Bozcaada'da olduğunu öğrenince buraya geldim. Gerçekten de bu kabuktan yüz dolayında toplayınca burada kaldım. Sonra ...”
Sonrası müze kurarken yaşadığı serüvenlerdi.
Bodrum Deniz Müzesini gezerken, doğaya, özellikle su dünyasına ne kadar yabancı olduğumu bir kez daha anladım. Sergide 105 aileden (deniz kabukları sınıf “class”, üst aile “superfamily”, aile “family”, alt aile “subfamily” ve isim “genus” olarak sistemleştiriliyormuş.) 3000 deniz kabuğu sergileniyor. Oysa deniz kabuklarının 120.000 dolayında çeşidi varmış. Bu, deniz kabuklularının denizlerimizde ne denli büyük yer tuttuğunun da bir göstergesi. Ayrıca bu kadar deniz kabuğunun adlandırıldığı bir dilin ne denli zengin bir kültürün göstergesi olduğuna da dikkat çekmek gerekir. Bize sorsalar, kabuk der geçeriz. Koca koca okullarda dirsek çürütmüş nice insanımız bile on çeşit deniz kabuklusunun adını bilmez. Oysa her kabuğun içinde farklı bir canlı yaşıyor ve her birinin bizim varlığımızı sürdürmemize görevi var. Yaşadığı ortama göre renk, biçim ve boyut kazanan bu kabukları incelerken, bizim de varlığı güvence altına almada doğayla bütünleşmenin gerekliliğini bir kez daha anlıyoruz.
Sergide, minicik kabuklardan dev 75-
“Kabuklar tabiatın eserleri olarak ve mükemmel ve mucizevî yaratılışın somut bir yansıması olarak algılanmıştır. Bu deniz kabuklarından esinlenen “gözün ve zihnin eğlencesi” kavramı Cicero'ya (MÖ 106-43) kadar uzanır. Cicero, boş vakitlerinde deniz kabuğu toplayan iki dostunun kabuklarının değerini öve öve bitiremez. Bazen bembeyaz göz alıcı şaşaalı renkli deniz kabuklarının sayısız şekilleri ve görünümleri ressamlıktan kuyumculuğa; mimariden tekstile; heykeltıraşlıktan mobilyaya ve silahlardan sahne tasarımına kadar her türlü alanda sanatsal objelerin ilham kaynağı olmuştur.”
İnsanoğlu, tarih boyunca bu kabukları besin olarak da kullanmış, dinsel nesne olarak da. Hatta Asya, Orta Afrika, Hint Okyanusu ve Malezya adalarında bir zamanlar para yerine, bazı deniz kabukları kullanılırmış.
Serginin bir başka değerli yanı da deniz kabukları temalı pul koleksiyonu. Bir filatelist olmamama karşın her birini dakikalarca tek tek inceledim. Hani Hasan Bey, koleksiyonculuğa erken yaşlarda başlamalı dememiş olsaydı, ben de böyle şeye kalkışabilirdim. Ama bu gerçekten, emek, çaba ve en önemlisi sabır gerektiren bir iş.
Bodrum, Sayın Hasan Güleşçi'nin bu armağanıyla defalarca görülmesi gereken bir zenginliğe daha kavuşmuştur. Bodrum'a uğrayan herkes Deniz Müzesine de zaman ayırmalı. İnanıyorum ki onlar da bu çorbada tuzu olan herkese bizim gibi yürekten teşekkür edeceklerdir.
BODRUM DENİZ MÜZESİ
Çarşı Mah. Eski Belediye Bedesten Binası
Ziyaret Saatleri : Salı-Pazar 10:00-18:00
Pazartesi günleri kapalıdır.
Tel/Faks : 0252 316 33 10
www.bodrumdenizmuzesi.org
