Ülke ve dünyada her hafta dinamik, ilginç; bazen umut veren olaylar da yaşanıyor. Erzurum Tortum'da kadınlar HES'lere karşı, doğayı, sularını korumak adına insana yakışır tepkiler üretirken ABD'de ve tüm Avrupa ülkelerinde son günlerde kapitalizmin vahşi, yıkıp geçen, tüketen ekonomik politikalarına karşın kitleler “Biz %99'uz” diyerek anti-kapitalist, barışçıl, insani tepkilerini yükselttiler. New York'un finans merkezi Wall Strett'te kapitalizmin dayattığı eşitsizlik, işsizlik ve yoksulluk karşısında meydanlara çıkanlar vicdan ve sağduyularıyla adaleti, eşitliği arıyordu. Tüm bu tepkiler sürerken “Güncelleme” etiketiyle ve cari açığı kapama iddialarıyla zamlar yapılıyordu. “Sigara, içki içmeyiversinler” diyerek siyasal iktidar kendi düşünsel dünyasını zamlara yansıtıyordu.
Geçen haftalarda yapacağım bir konuşma için ülkenin 2011 ekonomik rakamları üzerinde bir gezinti yaptım. Ülkenin ekonomi fotoğrafı medyada, ekranlarda yansıtıldığı gibi mi? Gerçek rakamlar neler söylüyor merak ettim. Ülkenin dış borcu 2001 Yılında 114 milyar dolar iken bu rakamın 2011'in ilk üç ayı için 300 milyar dolar seviyesine geldiği görülmektedir. Son on yılda “Yabancı sermaye girişi, sıcak para ve borç yiğidin kamçısıdır” ekonomide en çok duyduğumuz ifadelerdi. Sonuç; üç katına çıkan bir dış borç. İç borç ise 36 milyar liradan 364 milyar liraya çıkmış. Bireysel kredi kart borçları son on yılda 49 milyar lira artarken, tüketici kredi borçları 154 milyar liraya çıkmış. Bu rakamlar halkın büyük çoğunluğunun kredi kartı-tüketici kredisiyle yaşam döngüsünü sürdürmeye çalıştıkları ve sonunda siyasal iktidara psikolojik bir bağımlılığın oluştuğu yorumlarını haklı çıkarmaktadır. 2011 yılının ilk altı ayı için ulusal bütçedeki cari açık yaklaşık 45 milyon dolar mertebesinde. Cari açık nedir? Yatırım ve üretimin olmadığı, karlı üretimi sağlayacak yatırımların yapılmadığı ülkelerde yani tükettiğini üretemeyen, ithal eden ülkelerde daima cari açığın oluştuğunu tüm ekonomi kitapları yazar. Devlet yatırım yapmazsa, özel sektörü teşviklerle ihya ederse, para politikalarıyla ekonomiyi götürmeye çabalarsa cari açık kaçınılmaz olur. İktidarlar da bu açığı kapatmak için zam yaparlar. Yani cari açığın faturası çalışanlara, halka yüklenir. Peki ülkedeki gelir dağılımı nasıl? diyerek rakamlar irdelenirse sonuçlar daha çarpıcı olarak karşımıza çıkıyor. Dünya Bankası verilerine göre Türkiye gelir dağılımının en bozuk olan 50 ülke arasında yer alıyor. TUİK 2011 verilerine göre ülke nüfusunun %20'si gelirin %45.5'ini alıyor. Ülkenin en yoksul %20'lik kesimi ise %6.5'ini alıyor... Daha toplam bakarsak ülke nüfusunun %80'i ulusal gelirin %55 dilimini alırken %20'lik varsıl kesim %45.5 paylaşıyor... Bu rakamların adalet ve eşitlik ürettiğini söylemek olası değildir. Bir başka çok çarpıcı rakam “Yoksulluk Sınırı, Açlık Sınırı ve Asgari Ücret” rakamlarındadır. Türk-İş ve Çalışma Bakanlığı rakamlarına göre Ağustos 2011 için Yoksulluk sınırı 2872.29 lira, açlık sınırı ise 881.79 liradır. Aynı zaman dilimi için geçerli asgari ücret ise 658.95 liradır. Yani asgari ücret yoksulluk ve açlık sınırı altındadır. Bu rakamlar ürkütücüdür. Emek sömürüsü üzerine kurulu kapitalizmin ürettiği sonuç budur. ABD ve AB ülkelerinde yürüyenler, protesto edenler ülkelerindeki bu adaletsizliklere, eşitsizliklere itiraz etmektedirler. Türkiye ise; şükreden bir toplum özelliği sergileyerek kapitalizmin dayattığı sonuçlara itiraz eden bir kültür üretememekte ve buna dayalı bir muhalefet gelişememektedir.
ABD'de yaşanan ve sonra İspanya, İtalya, İngiltere'ye taşınan “Wall Strett'i İşgal et” eylemi gittikçe yaygınlaşıyor. Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz'in “ABD'de servetin yüzde 40'ı nüfusun yüzde 1'inin elinde” saptamasını yaparken eyleme varını yoğunu kaybetmiş işsizlerle, gelir dağılımındaki adaletsizliğe isyan eden öfkelilerin katıldığı değerlendirmeleri öne çıkmaktadır. ABD'de eyleme katılan bir eylemci “Bankaları benim verdiğim vergilerle kurtarıyorlar, sonra kredi kartlarının aidatlarını arttırıyorlar” gibi somut bir gerekçeyle eyleme katılma nedenini ve tepkisini açıklıyor. Olayları Arap Baharına benzeten Kemal Derviş; ABD'de üst gelir gruplarıyla orta ve alt gelir grupları arasındaki gelir dağılımındaki uçurumun artmasının olayları tetiklediği yorumunu yapıyor. Olayların düşünce babası Kanadalı Gazeteci Naomi Klein, New York-Zucotti Park'ta eylemcilere yaptığı ve “Sizi seviyorum” diyerek başladığı konuşmasında “Yüzde 1, krizi sever. Ama biz %99'uz” vurgulamasıyla küreselleşme adına tüm dünyada eğitim, sağlık ve sosyal güvenliğin özelleştirildiğini, doğa tahribatının arttığını, dünyanın yaşanılabilir olmaktan çıktığını, okyanuslarda balıkların kalmadığını, doğanın artık karbonu ememediğini, küresel ısınmanın çok önemli bir tehdit olduğunu, sistemin açgözlülük üzerine kurgulanmış olduğunu, aradan geçen on yılda artık zengin ülkelerin kalmadığını, yalnızca daha fazla zengin insan olduğu vurgusunu yapmaktadır. Ayrıca bu insanların da, kamuya ait kaynakları, doğal kaynakları tüketerek zenginleştiği saptamasını yapmaktadır. Klein “Doğru dürüst bir toplum yaratabilecek, bunu yaparken dünyanın limitlerine de saygı gösterecek gücümüz var. Bu defa başarmak zorundayız. Sadece bankaları regüle etmek ve zenginlere yüksek vergiler uygulamaktan bahsetmiyorum. Toplumda varolan değerleri değiştirmek gerek. Evet, çok zor. Ama başka yolu yok! , Bu taktiği bozacak tek bir şey var, o da aslında çok büyük: Yüzde 99!” ifadeleriyle eylem gerekçelerini sıralar. 18 Ekim Salı günü Milliyet 'teki köşesinde Derya Sazak “Küreselleşmenin üzerinde Marx'ın hayaleti dolaşıyor” yorumunu yaparken yazısını daha fazla büyüme ve tüketmeye değil, adaletli bir paylaşmaya ihtiyaç duyuluyor diyerek tamamlıyordu.
Hayatın iyileştirilmesine yönelik tüm barışçıl tepkiler demokratiktir. ABD'de başlayan AB ülkelerinde yaygınlaşan adaletli ve eşitlikçi bir toplum özlemi günümüzün temel sorunudur. Yaşanan ekonomik süreçlerle ve küresel dayatmalarla, örgütsüzleştirme çabalarıyla çalışanlar ve orta kesim gittikçe yoksullaşmaktadır. Yoksullaşan kesimlerin bu ekonomik politikalara itirazı bu anlamda meşrudur ve insanidir.
