Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği (YKKED), Ortaklar Öğretmen Okullular (Adabelenliler) Derneği ve Konak Belediyesi 19 Nisan 2014 tarihinde İzmir’de Dr. Selahattin Akçiçek Kültür Merkezi’nde “ Ortaklar Köy Enstitüsü 70 Yaşında” başlıklı bir sempozyum gerçekleştirecekler. Köy Enstitülerinin 74. kuruluş etkinlikleri çerçevesinde gerçekleştirilecek sempozyum “Hasan-Ali Yücel, İsmail Hakkı Tonguç, Hayri Çakaloz, Mualla Eyüboğlu ve Mehmet Kahvecioğlu” adları verilen beş oturumdan oluşuyor. Sempozyumda eğitim tarihi araştırıcıları, Adabelenli akademisyenler, eğitimciler 20 bildiri sunacaklar. Sempozyum açılışında YKKED-Mandolin topluluğu okul şarkıları ve halk müziği ezgilerinden oluşan bir dinleti sunacak. TRT-İzmir Radyosu halk müziği sanatçısı Adabelenli Makbule Kaya da mini konser verecek.
YKKED genel Başkanı Prof. Dr. Kemal Kocabaş sempozyum bildirileri ve Adabelenli yazarların yazılarından oluşan “ Ortaklar Köy Enstitüsü 70 Yaşında” adını taşıyan bir kitabı bu sempozyum için yayına hazırladı. Kitapta, Adabelen 1945-1974 mezunları ve Adabelen’den Yüksek Öğretmen’e gönderilen öğrencilerin listeleri ve Adabelen tarihine ait çok sayıda fotoğraf yer alıyor. Bu kitap, Ortaklar Köy Enstitüsü’nden Ortaklar Anadolu Öğretmen Lisesine geçen dönemler tanıklıklarla bir belgesel akışıyla okurlara sunuluyor.
Yaklaşık iki aydır arkadaşlarımızla sempozyumun programı ve sempozyum kitabı ile uğraştık. Hazırlanan kitabın editörü olarak Ortaklar tarihi ile ilgili çok çarpıcı bilgiler karşımıza çıktı. Ortaklar Köy Enstitüsü, tümüyle Kızılçullu Köy Enstitüsü öğrencilerinin emekleriyle kurulur. 1944 Haziran ayında Kızılçullu Köy Enstisü 3. dönem mezunlarını verir. Müdür Hamdi Akman enstitünün merdivenlerinden öğrencilere seslenerek, “Mezun oldunuz… Sizlerden bir ricamız var... Ortaklar’da yeni bir enstitü kuracağız. Sizin atamalarınızı Kasım ayında yapacağız… Bu imecede var mısınız?” diye seslenir. Bütün öğrenciler hep birden “varız” derler. Ortaklar imecesi için ilk kıvılcım ateşlenir. Öğrencilerin bu yurtsever tavrı, heyecanı müdürün gözlerini yaşartır ve trenlerle Ortaklar yolculuğu başlar. 16 Ağustos 1944 tarihinde köylülerin yoğun, Aydın il yöneticilerinin tümünün katılımıyla Adabelen’in temeli atılır. İmece başlamıştır. Kızılçullulu öğrenciler gruplar halinde gelerek Ortaklar imecesini üretirler. 10 Eylül 1944 tarihinde de Milli Eğitim Bakanı Hasan-Ali Yücel Ortaklar’a gelerek çalışmaları denetler.
Bir yıl sonra Ortaklar Köy Enstitüsü’nün kuruluşunun birinci yıldönümü töreni vardır.. Kurucu müdür Hamdi Akman en iyi açış konuşması ve açılış şiiri için öğrenciler arasında yarışma açar. Öğretmenlerden oluşan dört kişilik jüri Muhittin Horasan’ın konuşmasını ve Hatice Altın’ın konuşmasını birinci seçer. Hatice Altın Ortaklar imecesini “Yüz on kişi çıktık yola,/Neşe saçtık sağa sola/Ortaklar’da verdik mola,/İstikbalin şen yuvası,/Tepeler evle dolacak,/Çorak yerler sulanacak/Dört taraf zümrüt olacak,/İstikbalin şen yuvası/ şeklinde dizelere dökerkenşiirin son kıtasını “Atamızdan öğüt aldık,/Biz bu nurlu yola daldık,/Ortaklar’a temel saldık,/İstikbalin Şen yuvası” dizeleriyle tamamlar. Hamdi Akman sonrası Tonguç’un iş eğitimi ilkelerine bağlı Hayri Çakaloz müdür olur. Ortaklar’da büyük hamle onun döneminde olur. Enstitü suya kavuşur. Yücel ve Tonguç’un 1947’de ayrılmasıyla enstitülerde gerileme dönemi başlamıştır. Çakaloz görevden alınır. Adabelen’e enstitü kültürüne yabancı müdürler, öğretmenler atanmaya başlar. Ortaklar’da son 17 Nisan kutlaması 1953 yılında yapılır. Köy Enstitüleri kapatılmış, Ortaklar Köy Enstitüsü Ortaklar İlköğretmen Okuluna dönüşmüştür.
Enstitü kazanımları, enstitüyü kapatanlara rağmen Öğretmen Okulunda yaşanmaya devam etmektedir. 17 Nisan kutlaması yerine 16 Mart kutlamaları, Ziraat Marşı yerine Öğretmen Marşı hayata geçer. Uygulamalar biraz azalır, dersler sınıflara taşınır. Öğrenci örgütü seçimleri, spor, sanat-kültür ağırlıklı eğitim atmosferi büyük oranda devam eder. Emekle üretilen mekanların ruhu ve öğretmenler enstitü kültürünü taşıyordu.
Bu kitabın hazırlanma sürecinde 1975 yılında yaşanan “boykot” Adabelenli arkadaşlar tarafından çarpıcı bir şekilde kitaba aktarıldı. 1975 yılında okulun adı ilköğretmen okulundan öğretmen lisesine dönüşür. Öğrencilerin “Öğretmenlik Hakkı” ellerinden alınır. Öğrenciler demokratik haklarını kullanarak itiraz ederler, boykota katılırlar. O dönemde çoğu öğrencinin mağduriyetinin yaşandığı olayın öyküsü kitapta ayrıntılı olarak yer alıyor. Enstitülerin öğrencilere verdiği demokratik kültür 1975 yılında ayaktaydı. Bunları okuyunca onlarla onur duydum. Kitaptan edindiğim bir başka gerçek, Ortaklar’a atanan tüm öğretmenlerin eğitim enstitülerinden seçilmiş öğretmenlerin olmasıdır. Öğretmen Okullarında herkes öğretmen olamıyordu… Bu önemli bir kazanımdı. Öğretmenlik mesleğine verilen önemle ilgiliydi. Ortaklar başarısının arkasındaki temel dinamik “seçilmiş öğrenci ve seçilmiş öğretmen” gerçeğidir. Yine öğretmenlerimizin yazılarından öğretmen okuluna giriş sınavındaki titizlik ve Adabelen’den Yüksek Öğretmene öğrenci gönderirken yapılan titiz-nesnel değerlendirmeler bu okulların başarısında önemli kazanımlardı.
Bu sempozyumla Ege’de bir aydınlanma merkezi olarak yüzlerce öğrencinin hayatını değiştiren Adabelen’in bir kültürel miras olarak bakılarak günümüzde işlevsel olması en önemli dileğimdir. Ortaklar imecesine emek veren, tuğla koyan tüm eğitim kahramanlarının anılarına saygıyla.
Yorum Yazın