Bugün 17 Nisan… Bugün “Köy Enstitülerinin” açılış günü… Vaktiyle biz köy enstitülüler, bugün bayram ederdik. Bayram günü okulda şarkılar, marşlar söylenir davullar çalınır, milli oyunlar oynanır, mutfaktan güzel yemeklerin kokuları gelirdi.
Ülkemizin bayramla sey-ranla uğraşacak hali mi kaldı…? 1984'ten bu yana bir iç savaşın içindeyiz. Başlangıçta önemse-mediğimiz bu gizli savaşın, hiç de küçümsenir yanı olmadığını zamanla öğrendik. Bu savaş, meğer bütün dünyanın bizi arkadan hançerlediği bir savaş-mış. Ama biz, anlamadan salt bir refleks gereği, savunmaya geçtik ve Anadolu Mehmetlerinin analarını ağlattık durduk.
Aklımız basmıyordu bu işe… Nasıl oluyordu da Türk ordusu, her gün onar onar, yirmişer yirmişer kalleş pusularda can veriyordu. Can vermek ne demek, havaya uçuyor, parça parça oluyordu. Ama biz öfkeyle bağırıyorduk: “Şehitler ölmez, Vatan bölünmez.”. Bu, iki yüklemli tümcenin birinci yüklemi “ölmez” sözcüğü ne büyülü bir sözcüktü. Aslında bu mecaz, öznel bir anlatımın dışa vurumuydu. Unutulmaz demek istiyorduk. Kendimizi avutuyorduk. Ölmez dediğimiz şehitler, ölmeseler şehit mi denirdi onlara…?Göz bebeğimiz ordumuzun bireyleri ölmedi, öldürüldü. Ona ölmedi dememizin zaman içinde inandırıcılığı kalmadı. Bu sözü söyleyenler kedilerini bile inandıramaz hale düştüler. İkinci cümlenin yüklemindeki “bölünmez” yargısını da pek önemseyen kalmadı. Galiba orada da tükürdüğümüzü yalamak üzereyiz. Bölünmez dediğimiz vatanın bir parçasını elimize verecekler bu gidişle.
Aslında, “Mustafa Kemal Atatürk'ün kurduğu bir ordu nasıl yenilir? ” diye sormak gerekir. Biz o orduyu çok iyi donatmıştık. Başlarına getirdiğimiz subayların hepsini ne kadar iyi eğitmiştik. Erlerimizin hiçbiri cahil cühela değil, hepsi de Anadolu Aydınlanmasından nasiplenmiş kişilerdi. Köy enstitülerinin hazırladığı zemin üzerinde hepsi de okuryazar, hatta birçoğu lise, üniversite mezunu olan, Anadolu Mehmetlerinden oluşmuştu. Bugün çok daha iyi bir savaş düzenine sahiptik. Cumhuriyet yönetimi, ordusunun temelini oluşturan halkı da eğitmek için Köy Enstitüleri açmıştı.
Kurtuluş zaferinden sonra bir seferberliğe çıkmıştık. Önderimiz Atatürk, Türkiye halkını cahillikten, yoksulluktan kurtarmak azmindeydi. Halkımızın %80'i köylüydü. Ve koca ülkede okuma yazma bilenlerin sayısı%5-6'larda geziyordu. Çocuklarımız, bu yüzden okulsuz, kitapsız, deftersiz geçip gitmişlerdi. Okulsuz, öğretmensiz, aç, çıplak, cahil ve köhne Anadolu… Doyurulmak, giydirilmek, eğitilmek ve baştanbaşa yenilenmek istiyordu…
Şimdiye değin öğretmen yetiştirememiş, okul yapamamıştık. Cumhuriyet öncesinde yılda 500 öğretmen ancak yetiştirebiliyorduk. O yetiştirdiklerimiz de köylere giderken yarı yoldan dönüp geri geliyorlardı. Hem de ağlayarak… “Yol yok, araba yok, kağnı bile yok” Köye varabilenler göz yaşlarının arasına şu sözleri de katıyorlardı. “Ev yok, okul yok, su yok, helâ yok… Yok yok…”Oysa köy enstitüleri bu “yok”ların hepsine “var” diyebilmek için açılmıştı. En önemlisi, yazı yoktu yazı… Çorap yazamaz, corab yazardık. “Açık” yazamaz,”acık, ecik” gibi bir şey yazardık.” Mürekkep ”yazabilseydik “merkep” okunurdu. “On, ön, un, ün” gibi sözcükler ayni yazılır, “üç” yazsak “uç” okunurdu. Yazımız Türk gırtlağına uygun değildi. Alfabeyi de 1928'de değiştirdik. Köyün kendi insanından öğretmen yetiştirdik..Kolay yazı ve “Köy Enstitüleri” sayesinde kısa zamanda köyler, birer birer okula,öğretmene kavuştu. Her bölgede üç köy enstitüsü açtık. Her enstitü, her köye bir öğretmen yetiştirdi. Halkın sevincine diyecek yoktu. Köy enstitülerinin kuruluş günü olan 17 Nisan 1940, “Köy Enstitüleri Bayramı” ilan edildi. 1954'te köy enstitüleri kapatılmasaydı daha çok okul açacaktık. Bayramlar yurdu saracaktı. Neden kapatıldı? Köy ağaları, kent beyleri, siyaset tüccarları bizden iyi biliyor. O yüzden her 17 Nisan, kutlama yerine “ağlama törenlerine” dönüştü. Bu yıl Muğla'da ne bayram var ne anma.. Küçük bir anımsama ile yetineceğiz. Bayram bizim neyimize?
